रक्तातील साखर कमी होण्याची कारणे: व्यवस्थापन आणि प्रतिबंध
रक्तातील साखर कमी होण्याची कारणे आणि उपाय
रक्तातील साखरेची पातळी सामान्यपेक्षा कमी होणे ही संभाव्य धोकादायक स्थिती आहे. याला हायपोग्लायसेमिया म्हणतात. थरथरणे, चक्कर येणे, थंड घाम येणे, गोंधळ होणे किंवा बेशुद्ध होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. ही समस्या प्रामुख्याने मधुमेहाशी संबंधित असली तरी काही परिस्थितींमध्ये मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींनाही होऊ शकते.
रक्तातील साखर कमी होण्याची प्रमुख कारणे
- इन्सुलिन किंवा रक्तातील साखर कमी करणारी औषधे
- जेवण टाळणे किंवा बराच वेळ उपाशी राहणे
- रिकाम्या पोटी मद्यपान
- कठोर किंवा जास्त व्यायाम
- आजार किंवा संसर्ग
- मूत्रपिंडाचे कार्य बिघडणे
रक्तातील साखर कमी झाल्याची लक्षणे
रक्तातील साखर 70 mg/dL पेक्षा कमी झाल्यास अनेकदा पुढील लक्षणे दिसू शकतात:
- थरथरणे किंवा कंप
- जास्त घाम येणे
- चिडचिड किंवा मूडमध्ये बदल
- चक्कर येणे
- अशक्तपणा किंवा थकवा
- हृदयाचे ठोके वाढणे
- लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण किंवा गोंधळ
- डोकेदुखी
- भूक किंवा मळमळ
- अंधुक दिसणे
गंभीर परिस्थितीत बेशुद्धी, झटके किंवा प्रतिसाद देण्यास असमर्थता होऊ शकते.
साखर कमी झाल्यास काय करावे?
साखर कमी झाल्याची लक्षणे जाणवत असल्यास शक्य असल्यास रक्तातील साखर तपासा. ती 70 mg/dL पेक्षा कमी असल्यास त्वरित 15–20 ग्रॅम जलद परिणाम करणारे कर्बोदके घ्यावेत.
यासाठी ग्लुकोजच्या गोळ्या, फळांचा रस किंवा साखर/मध यांचा वापर करता येतो.
यानंतर सुमारे 15 मिनिटांनी रक्तातील साखर पुन्हा तपासा. ती अजूनही कमी असल्यास पुन्हा 15–20 ग्रॅम जलद परिणाम करणारे कर्बोदके घ्या.
साखर सामान्य झाल्यानंतर पुढील जेवणाला वेळ असल्यास कर्बोदके आणि प्रथिने असलेला संतुलित नाश्ता घ्यावा.
बेशुद्ध व्यक्तीबाबत विशेष काळजी
व्यक्ती बेशुद्ध असल्यास तोंडावाटे अन्न, पाणी किंवा साखर देऊ नये. त्यामुळे श्वसनमार्गात पदार्थ जाण्याचा धोका असतो. अशा वेळी तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.
वारंवार रक्तातील साखर कमी होत असल्यास त्यामागील कारण शोधण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
प्रतिबंधासाठी काय करावे?
- नियमित वेळेत जेवण आणि नाश्ता करा.
- डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार रक्तातील साखरेची तपासणी करा.
- पुरेसे पाणी प्या.
- प्रवास किंवा व्यायामाच्या वेळी ग्लुकोजच्या गोळ्या किंवा योग्य स्नॅक सोबत ठेवा.
- रिकाम्या पोटी मद्यपान टाळा.
- जास्त व्यायाम करताना आहार आणि रक्तातील साखरेची पातळी याकडे लक्ष द्या
